San Fermin Txikito, auzoko festak
Egungo San Fermin festek iturria dute
1324 urtearen inguruan urriaren 10ean ospatzen ziren feria haietan.
Urtaro horretan egiten ohi duen eguraldi txarraren ondorioz Carlos
II erregeak ekainaren 24ra mugitu zituen eta herriak hala eskatuta
20 egunetara luzatu zituen. Hori izan zen egungo Sanferminen hazia,
uztailaren 6tik 14ra ospatzen direnak.
Halere, XX. mendearen hasieratik eta
San Fermin jaiekin paraleloki, Aldapako San Fermin festak ospatu
ohi dira etenaldi batzuen gorabehera. Haietan Iruñeko patroia
hil zen eguna ospatzen da: irailaren 25a. Ez dira besteak bezain
ezagunak baina pixkana-pixkana sendotuz joan dira Navarreriako
Jai Batzordearen lanari eta gora doan auzoko jendearen parte hartzeari
esker.
Peio Irisarri, gure lagun mina eta
urte askoaz Auzo Elkartearen idazkaria izandakoak, festa hauetaz
aditua, oraindik gogoratzen ditu San Fermín Txikito irailaren
25ean –patroiaren heriotzaren benetako data- ospatzen ziren
garai haiek: “duela 50 edo 60 urte inguru, irailaren 25ean
San Ferminen martirioaren eguna, gorde beharreko jaia zen. Meza
eta prozesioa egoten zen eta jende andana etortzen zen. Izan ere,
urte batzuetan entzierroak eta nobilladak baziren... Ez zegoen
orain bezainbeste taberna, baina bai bat edo beste zerbait hartu
ahal izateko”.
HISTORIA
PIXKA BAT
XX. mendearen hasieran Aldapako San Fermín jaiak izaera
erlijiosokoak ziren eta gehien bat ospakizun solemneak egiten
ziren Aldapako San Fermin basilikan (San Pedro kapera zaharra).
“Basilika hartan –esaten digu Peiok- San Ferminen gurasoak,
Firmus eta Eugenia, bizi izan omen ziren. Etxearen ondoan kapera
bat eraiki omen zuten San Pedroren omenez –auzoa San Pedro
deitzen zen-, gaur egun Aldapako san Fermingoa bezala ezagutzen
duguna. XVII mendean kapera hondatua zegoen. Bota egin zen, eta
berri bat eraiki, 1701eko irailaren 25ean inauguratu zena, eta
gaur egun ezagutzen duguna”.
Urteak joan ahala jai izaerako elementu
gehiago erantsiz joan ziren: musikariak, antzezlariak eta dantzariak,
zezenak eta abar, jaia are ospetsuagoak egin zutenak. Baina 20.
hamarkadan jaiak gainbehera hasi eta 24 urtez bertan behera gelditu
ziren. 1947an berriz ere berreskuratu eta urte bat geroago, 1948an,
Aldapako San Fermin jaietako lehenbiziko prozesioa egin zen. Arrakasta
handirik ez, ordea, hurrengo urtean ez baitzen errepikatu. Itxura
denez bazterrak nahasi samartuak zeuden garai hartan eta gainera
santuaren omenez egiten zen uztailaren 7ko prozesioari ez omen
zioten protagonismoa kendu nahi.
1976an Navarreriako Jai-Batzordeak San Fermin Txikito jaia berreskuratu
eta santua auzoko kaleetan barna berriro ibili zuena. “Navarreriako
Jai-Batzordea izan da San Fermin Txikito definitiboki berreskuratu
dituena –gogoratzen du Peiok-. Haiek hasi ziren Aldapako
San Fermin prozesioan ateratzen, dena antolatzen, Bihotzeko Aiten
plazatik txupinazoa botatzen eta harrezkero, urtetik urtera, auzokoen
parte-hartzea eta giroa handitzen joan da”.
AUZOARI BIZIA
EMAN
Gaur egun San Fermin Txikito jaiak irailaren 25arekin bat egiten
duen asteburuan ospatzen dira edo hau lanegunean tokatzen bada,
data horretara gehien hurbiltzen denean. Egun batzuk lehenago
Aldezar Elkarteak aukeratzen du, jolasen bidez, alkate/alkatesa
txikia eta horixe da ez bakarrik jaietako buru, baizik eta urte
osoko ospakizun guztietakoa. Aukeraketaren ondoren, Jai-Batzordeak
egiten du alkateak zein bere tenienteek eraman behar dituzten
jantziak eta jaietako aurreko egunetan giroa berotuz joaten da.
Txupinazoa da jaiei hasiera ematen
diena. “Ohiko ekitaldi batzuk mantentzen dira, hala nola
txupinazoa, prozesioa, zezensuzko ttipia, orgen krosa, goitibeherak...
Giro bikaina egoten da eta eguraldia lagun Sanferminetan adina
jende biltzen da. Kalderete eta paella lehiaketak ere egiten dira,
zezensuzkoa, auzoko erraldoi zein kilikiak, herri-kirolak, larunbateko
herri-afaria, haurrendako entzierroak...” esaten digu Peiok.
Ekitaldi ugari horien artean, Aldapako San Ferminera igandean
egiten den prozesioa garrantzitsuenetakoa da eta jende gehien
biltzen duenetakoa. Iruñeko Erraldoien eta Kilikien Konpartsak
eta Duguna Dantza Taldeak laguntzen dute Segizioa. Peiok aipatzen
digun bezala, jaiak auzoari bizia emateko beste modu bat da, jendeari
elkar ezagutzeko parada emanez eta antolatzen diren ekitaldietan
parte-hartzeko aukera emateko.
Alde Zaharra Auzo Elkarteak Jai Batzordean
biltzen diren taldeetako bat gehiago da, bere laguntza emanez,
urtez urte, hauek ere, igualik gabeko festak izan daitezen.
